سجده بر حصیر

 سجده بر حصير

پرسش 44:

 در مسجدالنبي روي سجاده‏اي که محل سجده آن، حصير بود نماز مي‏خواندم، جواني کنارم قرآن مي‏خواند و ضمناً نگاه مي‏کرد، پس از نماز اشاره به حصيرکرد وگفت: اين چيست؟ وچرا روي‏ فرش سجده نمي‏کني؟ گفتم: پاسخ مي‏دهم ولي من هم ‏دو سؤال از شما دارم که بايد پاسخ دهي، گفت: مانعي ندارد.

پاسخ:

 به او گفتم: در کتابهاي شما آمده است که رسول‏اللَّه‏صلي الله عليه وآله سجاده حصيري پهن مي‏کرد و روي آن نماز مي‏خواند [1]  وما يقين داريم آنحضرت روي اين فرشها نماز نخوانده و بر اينها سجده نکرده است، چون اين فرشها نبوده و حدود پنجاه سال قبل از مواد نفتي درست شده است، بنابر اين سجده بر حصير يقيناً صحيح است ولي صحت سجده بر اين فرشها مشکوک، بلکه بدعت است و هر بدعتي ضلالت و گمراهي و در جهنم است.

دستش را گذاشت روي فرشها و باتندي و نوعي عصبانيت گفت: روي اين فرشها سجده کنيد و راه مستقيم برويد، راه بهشت مستقيم است.

گفتم: سجده بر اين حصير چه اشکالي دارد و کجاي آن غير مستقيم است؟ آيا سجده بر حصير که رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله بر آن سجده مي‏کرده غير مستقيم است؟

او نگاه به حصير کرد و حرفي نزد. چون نمي‏توانست بگويد سجده بر آن صحيح نيست.

سپس گفتم: سجده بر حصير عمل و سنت رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله بوده و يقيناً صحيح است ولي سجده بر فرش لا اقلّ مشکوک است و ما به آنچه يقيني است عمل مي‏کنيم، ما بگونه‏اي که رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله عمل کرده عمل مي‏کنيم، ما «شيعيان» فقه و کيفيت انجام عبادات خود را از کتاب خدا و سخنان رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله و اهل بيت آنحضرت گرفته و بطوري که آنها فرموده‏اند عمل مي‏کنيم، و حديث ثقلين را خواندم، پس از آن گفتم:

در روايات ما آمده است که شخصي - به نام هشام بن الحکم - به امام جعفر صادق‏ عليه السلام گفت: به من خبر ده که بر چه چيز سجده جايز است و بر چه چيز جايز نيست؟ فرمود: سجده جايز نيست مگر بر زمين و بر چيزي که از زمين ميرويد، جز روييدني که خوردني يا پوشيدني باشد.

هشام بن الحکم به آنحضرت گفت: فدايت شوم علّت اين امر چيست؟

فرمود: علّتش اين است که سجده خضوع براي خداي عزوجل است و سزاوار نيست بر چيزي که خوردني و پوشيدني است سجده نمود، بجهت اينکه أبناء دنيا - دنيا پرستان - بنده چيزهايي هستند که مي‏خورند و مي‏پوشند و سجده کننده در حال سجده، خداي عزوجلّ را عبادت مي‏کند، پس سزاوار نيست پيشاني خود را بر معبود - چيز مورد علاقه - دنياپرستان مغرور، قرار دهد [2] .

پس از اشاره به مضمون اين روايت، آن جوان سر به زير انداخت و در فکر فرو رفت. به او گفتم: اکنون دو سؤال از شما دارم.

اول اينکه: چرا بر اين فرشها سجده مي‏کنيد و حال اينکه در صحيح بخاري است که رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله فرمود: براي من زمين محل سجده و تيمم قرار داده شده است: «جعلت لي الأرض مسجداً و طهوراً» [3] .

دوم اينکه: چرا در هنگام سلام نماز روي خود را از قبله بر مي‏گردانيد و حال اينکه خداوند سبحان، در قرآن کريم - خطاب به رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله و مسلمانان - فرموده است: روي خود را به سوي مسجد الحرام کن و هر جا باشيد روي خود را به سوي آن بگردانيد: فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الَمَسجِدِ الحَرامِ وحيث ما کنتم فَوَلّوا وُجوُهَکُمُ شَطْرَه [4] .

او پاسخ داد که: فرشها از زمين است و سجده بر آنها سجده بر زمين محسوب مي‏شود و فرق نمي‏کند.

راجع به سؤال دوم گفت: در فقه ما «اهل سنّت» ثابت شده که در حال سلام نماز صورت را به طرف راست و چپ برگردانيم و سلام دهيم و علت آنرا نمي‏دانم.

گفتم: اوّلاً فرش زمين نيست و اين فرشها از نفت درست شده و چنانچه مانند ما «شيعيان» بر حصير يا بر سنگهاي کف مسجد سجده کنيد يقيناً صحيح است، ثانياً قرآن دستور داده که صورت خود را بسوي مسجدالحرام کنيد و شما بر خلاف عمل مي‏کنيد و صورت خود را از مسجدالحرام بر مي‏گردانيد و اين امر موجب بطلان نماز مي‏شود.

گفت: ما به فقه خود عمل مي‏کنيم و من نمي‏دانم.

گفتم: همان گونه که شما فقه داريد ما نيز فقه داريم، با اين تفاوت که فقه ما فقه اهل‏بيت رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله است، همان اهل بيتي که رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله آنها را مرجع ديني معرفي کرده و مسلمانان را به آنها ارجاع داده است.

آن جوان پس از اين صحبت‏ها در فکر فرو رفت و حرفي نزد، لذا او را دعا کردم و گفتم: خدا همه را به راه مستقيم هدايت کند و با او دست دادم و خدا حافظي کرديم.

[1] ذکر مصلي النبي ‏صلي الله عليه وآله بالليل: روي عيسي بن عبداللَّه عن ابيه، قال: «کان رسول اللَّه‏صلي الله عليه وآله يطرح حصيراً کل ليلة إذا انکف الناس ورأيت عليّاً کرم اللَّه وجهه ثمّ يصلّي صلاة الليل...» التاريخ القويم لمکّة وبيت اللَّه الکريم، تأليف: محمد طاهر الکردي المکيّ: المجلد الثالث. الجزء السادس، ص 348 (ضمن بيان «بناء بيوت ازواج النبي‏صلي الله عليه وآله»).

[2] وسائل الشيعة: ابواب ما يسجد عليه، باب 1، ح 1.

[3] صحيح بخاري: کتاب التيمّم، باب 1، ح 355.

[4] سوره بقره / 144.

 

سجده بر فرش

سجده بر فرش

پرسش 15:

 چرا ما شيعيان بر مُهر يا سنگ و زمين و حصير سجده مي‏کنيم ولي اهل سنّت بر فرش سجده مي‏کنند؟

پاسخ:

فقهاي شيعه از فرمايشات وعمل رسول اللَّه ‏صلي الله عليه وآله وسلم و ائمه ‏عليهم السلام استفاده کرده و فتوا داده‏اند که، شرط است چيزي که بر آن سجده مي‏شود، يا زمين باشد يا چيزهايي که از زمين مي‏رويد به شرط اينکه خوراکي و پوشاکي و چيزهاي معدني نباشد، و خلاصه اين که، فرش و کليّه ملبوسات و مأکولات و معادن، از مظاهر دنيا و مورد علاقه نوع بشر است و سجده بر آنها از خلوص و خضوع مي‏کاهد، لذا طبق روايت معتبر، سجده بر آنها ممنوع شده است. [1] .

شخصي به نام هشام بن الحکم به امام صادق‏ عليه السلام گفت: به من خبر ده، بر چه چيز سجده جايز است و بر چه چيز جايز نيست؟ فرمود: سجده جايز نيست مگر بر زمين و بر آنچه زمين آن را مي‏روياند، جز روييدني که خوردني يا پوشيدني باشد. هشام بن الحکم به آن حضرت گفت:، فدايت شوم علّت اين که سجده بر خوردني‏ها و پوشيدني‏ها جايز نيست چيست؟

فرمود: علّتش اين است که سجده خضوع براي خداي عزوجل است و سزاوار نيست بر چيزي که خوردني و پوشيدني است سجده نمود، بجهت اينکه أبناء دنيا - دنيا پرستان - بنده چيزهايي هستند که مي‏خورند و مي‏پوشند و سجده کننده در حال سجده، خداي عزوجلّ را عبادت مي‏کند، پس سزاوار نيست پيشاني خود را بر معبود - چيز مورد علاقه - دنياپرستان مغرور، قرار دهد.

بر اين اساس فقهاي شيعه سجده بر فرش را صحيح نمي‏دانند واينکه برمُهر سجده مي‏کنند، مهر خصوصيت ندارد بلکه منظور سجده نمودن بر زمين است ولي به جهت رعايت نظافت و سهولت جابجا نمودن و همراه داشتن، خاک را در اندازه‏هاي مختلف بصورت مهر در مي‏آورند تا در نماز بر آن سجده کنند.

و لازم نيست سجده بر خصوص مهر باشد، بلکه سجده بر سنگ مرمر و سنگ سياه و بر چوب وبر حصير و بر دستمال کاغذي و بر کاغذ و بر تسبيح گِلي يا چوبي و مانند اينها، صحيح است، البته در سجده بر تسبيح بايد دانه‏هاي آن به قدري باشد که پيشاني لااقل به اندازه يک دو ريالي روي دانه‏هاي آن قرار گيرد. [2]  ولي اهل تسنّن معتقدند که سجده بر هر چيزي، هرچند فرش کثيف باشد صحيح است.

بلي آنها هم مي‏گويند که محلّ سجده شرايطي دارد مثلاً مي‏گويند: شرط است محلّ سجده خشک باشد و همچنين شرط است که سُست نباشد. [3]  لذا سجده بر چيزِ تَر و بر چيز سست که پيشاني روي آن آرام نمي‏گيرد را صحيح نمي‏دانند.

   مناظره در مورد سجده بر روی فرش  

[1] محمد بن علي بن الحسين بإسناده عن هاشم بن الحکم أنّه قال لأبي عبداللَّه‏عليه السلام أخبرني عمّا يجوز السجود عليه و عمّا لايجوز، قال: السجود لا يجوز إلّا علي الأرض أو علي ما أنبتت الأرض، إلّا ما أُکل أو لبس، فقال له: جعلت فداک ما العلّة في ذلک؟ قال: لأنّ السجود خضوع للَّه عزّ وجل فلا ينبغي أن يکون علي ما يؤکل و يلبس، لأنّ أبناء الدنيا عبيد ما يأکلون ويلبسون، والساجد في سجوده في عبادة اللَّه عزّ وجلّ، فلا ينبغي أن يضع جبهته في سجوده علي معبود أبناء الدنيا الذين اغترّوا بغرورها،... (وسائل الشيعة: أبواب ما يسجد عليه، باب 1، ح 1).

[2] به عروة الوثقي: فصل في السجود، مسأله 1 مراجعه شود.

[3] الفقه علي المذاهب الأربعة، ج1، «الفرض السادس من فرائض الصلاة» السجود - شروطه ص232.

مناظره در مورد سجده بر روی فرش

مناظره در مورد سجده بر روی فرش

يک نفر از آنها در مسجد النّبي گفت: چرا ايرانيها براي نماز، آن قسمت که سنگ فرش است جمع مي‏شوند مگر بهشت آنجا است؟

گفتم: اوّلاً تنها ايرانيها آنجا نمي‏روند بلکه تمام شيعيان، طبق فقه و به فتواي فقها و علمايشان وظيفه دارند بروند آنجا که سنگ فرش است و الّا نمازشان صحيح نيست، ثانياً شما هم بايد برويد آنجا که سنگ فرش است چون طبق روايتي که در «صحيح بخاري» آمده [1]  رسول اللَّه ‏صلي الله عليه وآله وسلم فرمود:

جُعِلَتْ لِي الأرْضُ مَسجِداً وَطَهُوراً.

براي من زمين محلّ سجده و تيمّم قرار داده شده است.

نيز در صحيح مسلم «کتاب الصلاة، باب متابعة الامام والعمل بعده» ح474 آمده ‏است ‏که:رسول‏ اللَّه ‏صلي الله عليه وآله وسلم در سجده پيشاني خود را بر زمين مي‏گذاشت «يضع جبهته علي الارض».

و اين فرشها زمين نيست و شما به دستور رسول اللَّه ‏صلي الله عليه وآله وسلم عمل نمي‏کنيد، به علاوه اين فرشها زير پاي اين مردم کثيف شده و غير بهداشتي است، يک تسبيح چوبي دستم بود به او گفتم من هرگز روي اين فرشها سجده نمي‏کنم وهميشه روي اين تسبيح سجده مي‏کنم شما هم روي اين فرشها سجده نکن، خنديد و گفت: من نمي‏دانم، فقط مي‏دانم که در فقه ما سجده بر فرش مانعي ندارد و صحيح است.

گفتم: اگر اين فرشها تَر باشد، روي آن سجده مي‏کني؟

گفت: خير مي‏روم جايي که خشک باشد.

گفتم: چرا جاي ديگر مي‏روي مگر اينجا که تَر است جهنّم است و آنجا که خشک است بهشت است؟ خنديد و گفت: در فقه ما سجده بر چيز تَر صحيح نيست.

گفتم: در فقه شيعه نيز سجده بر فرش صحيح نيست، لذا مي‏روند روي سنگ فرش و آنجا نماز مي‏خوانند.

گفت: پس‏ چرا بعضي‏ از شيعيان‏ روي فرشها سجده مي‏کنند؟ با لبخند گفتم: از ترس شما، لبخند زد و گفت: بنابر حرف شما نماز اين افراد که روي فرش سجده مي‏کنند باطل است؟

گفتم: خير، همان گونه که بين مذاهب اربعه اهل تسنّن در فتاوي و مسائل فقهي اختلاف وجود دارد، بين فقهاي شيعه نيز در بعضي از مسائل اختلاف وجود دارد و عدّه‏اي از فقهاي شيعه فتوي داده‏اند که در مانند مسجد النّبي که محلّ اجتماع مسلمانان است و اهل سنت طبق مذهبشان بر فرش سجده مي‏کنند، به منظور حفظ وحدت و جلب دوستي و مودّت و براي جلوگيري از تفرقه واختلاف و بدبيني نسبت به يکديگر، سجده بر فرش صحيح است و لازم نيست روي سنگ فرش بروند و اين افراد که روي فرش سجده مي‏کنند از آن عدّه، تبعيّت مي‏کنند و نمازشان صحيح است.

با اين توضيح خوشحال شد و گفت: من از گروه تندرو نيستم، مالکي هستم، و مايل بودم چگونگي امر را بدانم که روشن شدم.

[1] صحيح بخاري: کتاب التيمم، باب 1، ح 335.